Chuyển hóa khổ đau qua thiền tập

Ảnh: sưu tầm

“Sao tôi khổ thế này?”

Mỗi chúng ta khi được sanh ra ai rồi cũng sẽ trải qua những lúc thăng trầm của cuộc đời. Đối với người thế gian thì dù sống tại bất cứ hoàn cảnh, môi trường nào, vật chất đủ đầy hay thiếu thốn thì ai cũng đã từng thốt lên rằng “Sao tôi khổ thế này?”. Ngay cả khi chúng ta may mắn được sống trong môi trường tốt, được gần gũi thầy lành bạn tốt song đời sống tập thể cũng sẽ không sao tránh khỏi có nhiều vấn đề phát sinh tác động lên chúng ta trên cả hai phương diện là thân và tâm. Vậy làm sao chúng ta có thể tiếp nhận và chuyển hóa những điều xảy đến với chúng ta một cách hiệu quả nhất? Câu trả lời là áp dụng công phu tu tập dựa trên giáo lý của Đức Phật, đặc biệt phương pháp thiền Tứ Niệm Xứ được xem như một phương pháp thực tập gắn liền với đời sống công phu tu tập hằng ngày của chúng ta.

Trong đời sống sinh hoạt thường ngày chúng ta sẽ luân phiên trải qua những cung bậc cảm xúc khác nhau đem lại. Như khi vui mừng đó rồi lại có cảm giác bất an, lo âu, chán nản, giận hờn. Đây là các trạng thái cảm xúc, thuộc về hành uẩn. Bàn về thọ uẩn, chúng thường khá vi tế và cần sự chú tâm quan sát để khổ thọ không đưa đến bất thiện nghiệp nơi thân hành và ý hành. Cảm thọ chính là những cảm giác của mình khởi lên khi sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp xúc với sáu trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp làm cho tâm thức chúng ta sinh ra cảm giác như vui vẻ (lạc thọ), buồn khổ (khổ thọ) hay không vui không buồn (bất khổ bất lạc thọ). Như khi ta bệnh có thể có những cảm giác mệt mỏi hoặc khó chịu như vậy cảm giác có nguồn gốc từ thân hoặc khi ta thương yêu một người cảm giác hân hoan vui vẻ đó là cảm giác từ tâm. 

QUÁN CẢM THỌ

Khi mới hành thiền chúng ta rất dễ bị những cảm giác cá nhân chi phối như tê chân, đau lưng, mệt mỏi hay ngứa ngáy nơi thân, từ đó chúng ta rất khó chịu vì những cảm giác đó đem lại, đó chính là khổ thọ. Khi ta chưa có được chánh niệm vững vàng nếu khổ thọ xuất hiện thì ta lập tức nhận diện sau đó phản ứng lại bằng cách xua đuổi, diệt trừ nó, ví dụ như khi tê chân ta muốn đổi tư thế ngồi hay duỗi thẳng chân cho dễ chịu, hay đau lưng, đau vai ta muốn vươn vai ra cho thoải mái hay đi lại một chút cho “giãn gân cốt” rồi mới ngồi thiền tiếp. Khi đó phiền não nổi dậy và thúc đẩy chúng ta muốn làm thế này thế kia đồng nghĩa với việc chúng ta có thể đang mất chánh niệm, quên không quan sát trên các đề mục thì sẽ nhường chỗ cho các tâm ý như tham, sân, si dấy khởi.

Tất cả những cảm thọ nặng nề, khó chịu, ngứa ngáy hay cảm giác như con gì bò trong cơ thể sẽ làm chúng ta lo lắng, khó chịu. Nếu khi ấy chúng ta cố gắng thực hành và không phản ứng lại những cảm giác khó chịu đó, thì những cảm giác này sẽ dần biến mất và sẽ không còn gây khó khăn trong quá trình hành thiền. Sở dĩ ta lo lắng, khó chịu vì chính ta không nhìn thấy thọ khổ chỉ là một đề mục khi hành thiền chúng ta biết rằng cơn đau rồi sẽ qua thôi. Vậy nên, khi có thể chấp nhận những cơn đau như một phần của cuộc sống, chúng ta dần học cách không còn muốn xua đuổi hay diệt trừ những cơn đau đó nữa, phiền não cũng theo đó mà bị đẩy lùi. 

Rồi một thời gian, khi chúng ta đã có kinh nghiệm thiền tập, thực hành đúng phương pháp, hơi thở ra hơi thở vô được điều hòa không còn cảm giác tê chân hay ngứa ngáy gì nữa thì chúng ta sẽ nhận diện được những cảm giác an lạc, hoan hỉ khi hành thiền, đó chính là lạc thọ. Những cảm giác thoái mái nơi thân và tâm khiến cho chúng ta muốn hành thiền thật nhiều để có được cảm giác đó và khi đó tâm tham muốn đang dẫn dắt chúng ta tìm kiếm những cảm giác thoải mái và muốn đắm chìm trong chúng; hay khi chúng ta không tìm kiếm được cảm giác thoải mái đó chúng ta còn khó chịu hơn việc đang bị thọ khổ chi phối.

​Một khi chúng ta nắm được phương pháp hành thiền, quan sát đúng đối tượng thì những cảm giác dễ chịu sẽ dễ làm cho chúng ta chìm đắm trong lạc thọ thì đâu đó chúng ta sẽ dễ quên mất việc quan trọng của hành thiền là phải quan sát đề mục khi hành thiền. Thọ lạc rất nguy hiểm vì nó làm chúng ta dễ bị đánh lừa cảm giác khi thực hành. Vì lẽ đó, chúng ta phải có chánh niệm trong sáng, chánh định kiên cố thì lúc đó ta mới có trí tuệ đúng đắn để không dính mắc, không còn tham muốn nắm giữ cảm giác thọ lạc đó nữa. Việc kiên định thực hành như vậy sẽ giúp chúng ta giữ vững lòng tin và không bị lầm đường lạc lối. 

Tác giả: TN Phương Quang
Biên tập: QH