Mỗi chúng ta khi được sanh ra ai rồi cũng sẽ trải qua những lúc thăng trầm của cuộc đời. Đối với người thế gian thì dù sống tại bất cứ hoàn cảnh, môi trường nào, vật chất đủ đầy hay thiếu thốn thì ai cũng đã từng thốt lên rằng “Sao tôi khổ thế này?”. Ngay cả khi chúng ta may mắn được sống trong môi trường tốt, được gần gũi thầy lành bạn tốt song đời sống tập thể cũng sẽ không sao tránh khỏi có nhiều vấn đề phát sinh tác động lên chúng ta trên cả hai phương diện là thân và tâm. Vậy làm sao chúng ta có thể tiếp nhận và chuyển hóa những điều xảy đến với chúng ta một cách hiệu quả nhất? Câu trả lời là áp dụng công phu tu tập dựa trên giáo lý của Đức Phật, đặc biệt phương pháp thiền Tứ Niệm Xứ được xem như một phương pháp thực tập gắn liền với đời sống công phu tu tập hằng ngày của chúng ta.

Trong đời sống sinh hoạt thường ngày chúng ta sẽ luân phiên trải qua những cung bậc cảm xúc khác nhau đem lại. Như khi vui mừng đó rồi lại có cảm giác bất an, lo âu, chán nản, giận hờn. Đây là các trạng thái cảm xúc, thuộc về hành uẩn. Bàn về thọ uẩn, chúng thường khá vi tế và cần sự chú tâm quan sát để khổ thọ không đưa đến bất thiện nghiệp nơi thân hành và ý hành. Cảm thọ chính là những cảm giác của mình khởi lên khi sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp xúc với sáu trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp làm cho tâm thức chúng ta sinh ra cảm giác như vui vẻ (lạc thọ), buồn khổ (khổ thọ) hay không vui không buồn (bất khổ bất lạc thọ). Như khi ta bệnh có thể có những cảm giác mệt mỏi hoặc khó chịu như vậy cảm giác có nguồn gốc từ thân hoặc khi ta thương yêu một người cảm giác hân hoan vui vẻ đó là cảm giác từ tâm. 

Khi mới hành thiền chúng ta rất dễ bị những cảm giác cá nhân chi phối như tê chân, đau lưng, mệt mỏi hay ngứa ngáy nơi thân, từ đó chúng ta rất khó chịu vì những cảm giác đó đem lại, đó chính là khổ thọ. Khi ta chưa có được chánh niệm vững vàng nếu khổ thọ xuất hiện thì ta lập tức nhận diện sau đó phản ứng lại bằng cách xua đuổi, diệt trừ nó, ví dụ như khi tê chân ta muốn đổi tư thế ngồi hay duỗi thẳng chân cho dễ chịu, hay đau lưng, đau vai ta muốn vươn vai ra cho thoải mái hay đi lại một chút cho “giãn gân cốt” rồi mới ngồi thiền tiếp. Khi đó phiền não nổi dậy và thúc đẩy chúng ta muốn làm thế này thế kia đồng nghĩa với việc chúng ta có thể đang mất chánh niệm, quên không quan sát trên các đề mục thì sẽ nhường chỗ cho các tâm ý như tham, sân, si dấy khởi.

Tất cả những cảm thọ nặng nề, khó chịu, ngứa ngáy hay cảm giác như con gì bò trong cơ thể sẽ làm chúng ta lo lắng, khó chịu. Nếu khi ấy chúng ta cố gắng thực hành và không phản ứng lại những cảm giác khó chịu đó, thì những cảm giác này sẽ dần biến mất và sẽ không còn gây khó khăn trong quá trình hành thiền. Sở dĩ ta lo lắng, khó chịu vì chính ta không nhìn thấy thọ khổ chỉ là một đề mục khi hành thiền chúng ta biết rằng cơn đau rồi sẽ qua thôi. Vậy nên, khi có thể chấp nhận những cơn đau như một phần của cuộc sống, chúng ta dần học cách không còn muốn xua đuổi hay diệt trừ những cơn đau đó nữa, phiền não cũng theo đó mà bị đẩy lùi. 

Rồi một thời gian, khi chúng ta đã có kinh nghiệm thiền tập, thực hành đúng phương pháp, hơi thở ra hơi thở vô được điều hòa không còn cảm giác tê chân hay ngứa ngáy gì nữa thì chúng ta sẽ nhận diện được những cảm giác an lạc, hoan hỉ khi hành thiền, đó chính là lạc thọ. Những cảm giác thoái mái nơi thân và tâm khiến cho chúng ta muốn hành thiền thật nhiều để có được cảm giác đó và khi đó tâm tham muốn đang dẫn dắt chúng ta tìm kiếm những cảm giác thoải mái và muốn đắm chìm trong chúng; hay khi chúng ta không tìm kiếm được cảm giác thoải mái đó chúng ta còn khó chịu hơn việc đang bị thọ khổ chi phối.

​Một khi chúng ta nắm được phương pháp hành thiền, quan sát đúng đối tượng thì những cảm giác dễ chịu sẽ dễ làm cho chúng ta chìm đắm trong lạc thọ thì đâu đó chúng ta sẽ dễ quên mất việc quan trọng của hành thiền là phải quan sát đề mục khi hành thiền. Thọ lạc rất nguy hiểm vì nó làm chúng ta dễ bị đánh lừa cảm giác khi thực hành. Vì lẽ đó, chúng ta phải có chánh niệm trong sáng, chánh định kiên cố thì lúc đó ta mới có trí tuệ đúng đắn để không dính mắc, không còn tham muốn nắm giữ cảm giác thọ lạc đó nữa. Việc kiên định thực hành như vậy sẽ giúp chúng ta giữ vững lòng tin và không bị lầm đường lạc lối. 

Tác giả: TN Phương Quang
Biên tập: QH

         The Pāli canon listed eight types of dukkha, grouping the first four of the bodily domain and the last four involving the mental process. To begin with, birth is suffering. Why? As a matter of fact, there are potential dangers both for the baby themselves as well as for the mother. Mortality rate in over 200 nations scores Afghanistan as the top country with the highest rate of infant deaths (10,7%), followed by the other African neighbors. The modern-day Nepal where Siddhartha Gautama was born, is ranked the 69th whereas Australia is amongst the lowest rate group, ranked the 214th out of 227 surveyed countries (CIA 2018). On the other hand, the maternal mortality rate has recently raised concerns, particularly in the high-income countries. In the US, 17.4 per 100,000 live births were recorded, which is almost 3.5 times that of maternal deaths in Australia (Statista 2020).

         Other than some wisdom and insights accompanied with the old, no man is truly happy with his physical status when time, disease and death visit him. Indeed, our body is nothing but a domain for both sensual pleasures as well as bodily diseases[1]. Throughout history, never a king, from Alexander the Great of the ancient Greek to Qin Shi Huang emperor of China, could surpass the impermanence law of all worldly matters including the vulnerable body. Because old age, illness and death are intrinsically of dukkha nature.

         Sadly, ageing is not the only problem. It adds up mental distress as time goes by. One out of four young Australians in the 16-24 age group are having mental disorders. 33% of women in comparison with 25% of men need treatments, yet men’s access to mental healthcare is humbly recorded (Bright Hope Australia 2014). Roberts (2019) studies death risks by population groups aged 15-74, reporting that the unemployed and low socio-economical status groups having mental problems are likely dying 3 to 6 times faster than the average population. Back to the Buddha’s words, mental distress appears when associating with the disliked, separating from the liked, or failing to achieve what is wished for. To summarize, the grasping of five compounds that constitute the body-and-mind is suffering in short, which requires us further time in contemplation and introspection.

[1] AN 10.60 Girimānanda, Anguttara Nikaya – The book of the tens, trans. Bodhi Bhikkhu. Viewed 17 June 2021, https://suttacentral.net/an10.60/en/bodhi

      Thanissaro Bhikkhu (1997) considers saṃvega and pasada as the two most momentous emotions in Buddhist exegesis that did “inspire the young prince in his quest for awakening”. The former term, saṃvega, spiritually denotes the fearful multifaceted intensity of uncertainties such as birth, disease, ageing and death – which only create the futility of life. The latter however, pasada – as a light at the end of the tunnel, conjectures that there is a certain way out of the above predicaments, which is seen as the way-out door that prevents possible, negative consequences of saṃvega. In other words, the path here in Buddhist practices is to take saṃvega to a further step in thoroughly understanding potential dangers of life circles, thence discerning pasada. Indeed, sufferings or dukkha are much needed for men to get insights about the Truth of suffering. Therewith “right view comes first” (MN 117), then successively followed by right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration (SN 56.11). Furthermore, light at the end of the tunnel brings up not only confidence in overcoming life’s fears but also a perception of deathlessness – another word for Nibbāna, a condition where no more rebirth [of living existence] is taken place. In the next section, we will discuss that light of wisdom and its impact on a ‘well being’ in the modern society where health crucially matters.

        The impermanence law (anicca) of all conditioned things (saṅkhārā) is succinctly defined as “to arise” and “to cease” with time as the main determinant. The first layer of meaning literally implies that the cessation of an ‘arising to passing-away’ phase would lead to the feeling of contentment. Although that does not refer to physical death, it is noteworthy to refute suicides because of their self-destruction inherently. In another deeper sense:

       Without mud, there is no lotus. Without darkness, the value of light is never realized. Only through contemplating the dukkha nature of the body, diseases and death in particular, could we yearn for a course of action towards the ending of dukkha[1]. Therefore, dukkha should be seen as spiritual challenges rather than bad fortunes. Accordingly, it is more important to learn new attitudes of acceptance whatever is happening here and now. Over time, one shall meet an insight into the Truths, realizing that moments of happiness appear just when dukkha fades away. There is no point searching for happiness if one understands his own dukkha and lets dukkha happen as the way it should be. Interventions to comfort dukkha will be much needed, as long as hatred-rooted thoughts [of dukkha] are rectified within the mind. Again, the absence of ill-will blossoms into peaceful moments. Which are sweet fruits from skillful practices in Buddhist meditation from time to time.
---
​Hang Ho (06/2021)
----
[1] The Pāli term is nirodha, cessation. Nirodhasacca, the third Truth of the end of suffering. Ref.: https://encyclopediaofbuddhism.org/wiki/Nirodha_sacc